Ustanowienie Programu działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) cz.I środowisko



Sprawozdawca J.Haug : Program LIFE to jedyny instrument poświęcony bezpośrednio sprawom klimatu oraz ochronie środowiska w UE. Zakres finansowy programu jest niewielki, zamyka się bowiem w kwocie 3,2 mld euro do podziału na 27 państw członkowskich. W związku z ograniczonym finansowaniem tego typu inicjatyw należy pamiętać o tym, aby kwestie ochrony środowiska włączać do innych unijnych polityk. Biorąc pod uwagę fakt, że stopień realizacji programu Life jest bardzo wysoki a projekty z nim związane tworzą swoistą wartość dodaną na poziomie europejskim, Komisja proponuje podniesienie w przyszłości jego kapitału zasadniczego. Mówi się tu o kwocie blisko 5,8 mld euro, jednak w przypadku innych ważnych zobowiązań finansowych (np. sieć Natura 2000) wydaje się to mało realne. Być może dobrym rozwiązaniem prowadzącym do uzyskania ww. sumy byłoby ulokowanie jej 10% w programie zasadniczym, zaś pozostała część została by uzupełniona z innych funduszy celowych. W przypadku tego programu warto jest odpowiedzieć na pytanie czy ma on uwzględniać narodowe plany alokacji w przypadku każdego państwa członkowskiego. W przeszłości nie wszystkie kraje w jednakowym stopniu potrafiły korzystać z tego mechanizmu, czasami zostawały pieniądze, które ciężko było potem powtórnie rozdysponować i opracować jedno kryterium ich podziału (najczęściej pod uwagę brana była jakość projektów). Według założeń programu Life można z niego współfinansować 50% danego przedsięwzięcia, jednak już na wstępie powinno się
rozważyć czy wspierać personel samych projektów, czy zwiększyć ich finansowanie. Jak największa część tych środków (np. w systemie zaliczkowym) powinna być sprawnie przekazywana do krajów członkowskich, gdyż w przeciwnym razie wiele instytucji, samorządów oraz organizacji pozarządowych, mając gotowe projekty, nie będzie w stanie przystąpić do ich realizacji. Główną domeną programu Life mają być projekty zintegrowane. Do rozważenia pozostaje fakt, czy w tych przedsięwzięciach rozdział środków ma następować w oparciu tylko o jakość, czy też bardziej złożone kryteria. W przypadku gdy tylko mała część projektu będzie finansowana z mechanizmu LIFE, należy optować za tym, aby każdy kraj mógł finansować nie tylko jeden, ale kilka programów zintegrowanych. Sam pomysł programu Life wpisuje się w strategię Europa 2020 w kontekście klimatu i ochrony środowiska na rzecz zwiększenia wzrostu gospodarczego.

Komisja Europejska : Komisja w swoich działaniach będzie optować za mechanizmem tzw. meanstrimingu, który ma polegać na włączaniu celów środowiskowych w jak największą liczbę unijnych polityk. Dlatego też wszystkie starania czynione są w tym kierunku, aby co najmniej 20% przyszłego budżetu Unii, przeznaczone było na wydatki na rzecz ochrony klimatu. Kluczowe części budżetu Program LIFE powiązane są ze zrównoważonym rozwojem, ochroną środowiska i klimatem. Pierwszy filar Wspólnej Polityki Rolnej zawiera konkretne rozwiązania odnoszące się do rozwoju obszarów wiejskich, zaś zapisy dotyczące Ramowego Programu Horyzont 2020 stawiają na promocję badań i innowacji. Kwoty finansowe przeznaczone na te dwa obszary działań, wpisujące się w strategie zrównoważonego rozwoju są niebagatelne i wyczerpują blisko 15% całości unijnego budżetu. Według szacunków finansowanych w ramach Programu Horyzont 2020, około 3,5 mld euro przeznaczone będzie na działania związane z ochroną klimatu. Ponieważ finansowanie rozwoju infrastruktury na terenie całej Wspólnoty jest ważnym elementem zrównoważonego rozwoju, projekty te muszą być oceniane pod względem ich oddziaływania na środowisko. W przypadku polityki spójności warto skupić się na wybranych działaniach jak np. promocja energii odnawialnej. W kontekście reformy Polityki Rolnej znaczne środki zostaną przeznaczone na rozwój obszarów wiejskich, ochronę użytków zielonych, nadzór nad tzw. obszarami szczególnego zainteresowania ekologicznego oraz różnicowanie upraw. Warto również zadbać o szybką implementację w państwach członkowskich zapisów dyrektywy wodnej i dyrektywy o pestycydach. W ramach dostępnych instrumentów przedakcesyjnych Komisja proponuje również skoncentrować się na ustawodawstwie dotyczącym ochrony środowiska, rozbudowie odpowiedniej infrastruktury oraz instrumencie partnerstwa, który mógłby promować zieloną gospodarkę i bioróżnorodność we współpracy z takimi państwami jak Chiny oraz Brazylia przy wykorzystaniu wszystkich dostępnych funduszy. Program Life musi być przynajmniej w połowie skoncentrowany na kwestiach związanych z ochroną środowiska. Jego fundamentalną wartością jest fakt, że stawia na trzy ważne aspekty: łączenie polityk środowiskowych, integrowanie kwestii ekologicznych w poszczególnych funduszach celowych oraz wzajemne kontaktowanie ludzi, niewspółpracujących ze sobą wcześniej, do pracy przy wspólnych projektach (łączenie środków, ludzi i obszarów współpracy).

R.Seeber: promocja idei mainstreamingu wydaje się być słuszna, jednak w jej osiągnięciu mogą przeszkodzić zbyt ograniczone środki finansowe. Realizacja wszystkich założeń jednocześnie jest zadaniem niezwykle ambitnym, jednak warto zadać pytanie w jaki sposób Komisja chce osiągnąć swoje cele w przypadku reformy polityki rolnej i rybołówstwa przy tak silnej opozycji ze strony Parlamentu i poszczególnych państw członkowskich? W przypadku polityki spójności istnieje klasyczny konflikt interesów pomiędzy chęcią rozwoju poszczególnych obszarów a sprzeciwem społeczności lokalnych. Nie do końca jasna jest także polityka transportowa, gdzie większość środków przeznacza się na rozwój lotnictwa i dróg lądowych, co stoi w jawnej sprzeczności z założeniami projektu eurowiniety. Już teraz widać, że pozostawienie tak dużego pola manewru państwom Wspólnoty w realizacji założeń dyrektywy wodnej było błędem, który grozi, że będzie ona wprowadzana w niepełnym wymiarze. Należy umożliwić wszystkich krajom kandydującym o ile wyrażą taką wolę, jak najszerszy udział i wsparcie we wszystkich programach przedakcesyjnych o charakterze środowiskowym.

Ch.Davies: KE słusznie zauważa, że jeśli nie ma zbyt wiele środków finansowych to należy zadbać, żeby polityka ich przyznawania przynosiła jak największe korzyści środowisku. W przypadku programu LIFE organizacje pozarządowe postulują możliwość odliczania podatku VAT oraz kosztów stałych dla personelu pracującego przy konkretnych przedsięwzięciach. Finansowanie tylko projektów opodatkowanych jest błędem, ponieważ podatki są częścią kosztów tych projektów i wyłączenie ich z pakietu będzie prowadzić do sytuacji, że niektórych pomysłów nie da się w ogóle zrealizować. Pojawiają się również żądania na zwiększenie budżetu całego programu, jednak bez wskazania konkretnych źródeł pozyskiwania kapitału. Rozszerzenie finansowania na terytoria zamorskie to zły pomysł, bo oznacza to mniej pieniędzy na projekty dla państw członkowskich.

S.Hassi: Pomimo faktu, że już w latach 90-tych pojawiły się pierwsze deklaracje o włączaniu kwestii środowiskowych do różnych polityk, jak dotąd nie udało się w tej kwestii osiągnąć pełnego sukcesu. Bardzo często finansowane są projekty stojące w jawnej sprzeczności z założeniami unijnej polityki klimatycznej. Komisja proponuje, aby w przyszłym budżecie co najmniej 20% środków zostało przeznaczone na tzw. cele środowiskowe, a zachowanie bioróżnorodności było priorytetem przy planowaniu i podejmowaniu wszelkich przyszłych działań.